Łagodniejsze przepisy dla urzędów wdrażających mechanizm dostępności cyfrowej dla osób z niepełnosprawnościami

Dlaczego została wprowadzona nowelizacja?

Problematyka dostępności cyfrowej staje się bardzo istotna dla różnych grup społecznych. Zagadnienia z nią związane będą kształtowały dostęp do treści urzędowych, które są publikowane na stronach internetowych administracji publicznej, dla grupy osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Ustawa stanowi ważną gałąź prawa z zakresu nowych technologii i praw człowieka, a każda jej zmiana powinna racjonalnie zwiększać dostępność, a nie ją zawężać.

Nowelizacja ustawy z 4.4.2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych została wprowadzona z uwagi na dostosowanie przepisów prawa z zakresu dostępności cyfrowej dla osób z niepełnosprawnościami z realnym jej wprowadzeniem do codziennego funkcjonowania urzędów. W Ocenie Skutków Regulacji prawodawca wskazał, że ustawa zmieniająca powinna stworzyć zupełnie nowy, precyzyjny system zapewnienia dostępności cyfrowej stron i aplikacji podmiotów publicznych.  Ponadto, zmiany są również wynikiem przeprowadzonych badań i analiz, w których okazało się, że część wprowadzonych przepisów jest bardzo trudna lub nawet niemożliwa do zrealizowania przez urzędy i inne instytucje publiczne.

Zmiana prawna zbiegła się czasowo z tłumaczeniem standardu WCAG. Pod koniec 2020 roku zostało opublikowane oficjalne, polskie tłumaczenie standardu cyfrowego, które jest dostępne pod następującym linkiem:

http://www.w3.org/Translations/WCAG21-pl/

Jakie najważniejsze zmiany zostały wprowadzone do ustawy i co one oznaczają dla osób z niepełnosprawnościami?

Wyłączone elementy z obowiązywania ustawy

Instytucje publiczne nie będą musiały dostosowywać niektórych elementów stron internetowych tj. gry komputerowe działające w przeglądarce, złożone schematy i dokumentacje techniczne, strony archiwalne, systemy zarządzania treścią,  tj. narzędzia edytorskie służące do tworzenia lub modyfikowania zawartości treści internetowej, czy aplikacji mobilnych w ograniczonym zakresie. Jako główne przyczyny wprowadzenia tych rozwiązań podana została  niemożliwość wyegzekwowania niektórych uregulowań. Rozważyć należy, czy wszystkie wycofane z nowelizacji elementy są faktycznie niemożliwe do dostosowania cyfrowego. Dodatkowo, czy rzeczywiście stanowią najwierniejszą implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego (zwana dalej: dyrektywą).

Wyłączenie gier komputerowych

Gry komputerowe w zależności od swojej specyfiki powinny być przez ustawodawcę bardziej wnikliwie selekcjonowane pod względem możliwości ich dostosowania do użytku dla osób z niepełnosprawnościami. Istnieją liczne przykłady podmiotów pochodzących z sektora prywatnego, które zaczęły tworzyć gry bez barier. Przykładowo amerykańska gra EndeavorRX została zatwierdzona przez jedną z agencji rządowych jako element terapii osób z ADHD. Wskazać należy, że w mediach społecznościowych można przeczytać jak bardzo osoby z różnymi niepełnosprawnościami lubią gry.  Innym przykładem jest Microsoft, który od dłuższego czasu wprowadza liczne modyfikacje w sposobie użytkowania gier przez osoby z niepełnosprawnościami. Pojawiający się trend u głównych twórców gier wskazuje, że instytucje publiczne nie powinny być całkowicie zwolnione z obowiązku dostosowania zwłaszcza gier edukacyjnych. Zgodnie z art. 5  reguluje zakres nieproporcjonalnego obciążenia, który wskazuje, że organ sektora publicznego powinien oceniać  za każdym razem, które z wymogów dostępności nie mogły zostać spełnione, oraz w stosownych przypadkach, wykazać dostępne alternatywy. Należałoby w takim wypadku rozważyć warunkowość obowiązku dostępności do niektórych gier komputerowych ze względu na ich specyfikę i walor edukacyjny. Zgodnie z zapisem motywu 22 dyrektywy, który wskazuje, że wyłączania powinny zostać ponownie przeanalizowane w świetle przyszłego rozwoju technologicznego.

Artykuł o grach dedykowanych osobom z niepełnosprawnościami dostępny jest pod linkiem:

Gry bez barier. Gracze z niepełnosprawnościami zostali w końcu dostrzeżeni – Forsal.pl

Jak tworzyć gry komputerowe dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (tenpoznan.pl)

Wyłączenie specyfikacji technicznej

Nie zasadne wydaje się również całkowite wyłączenie obowiązku dostosowania złożonych schematów i dokumentacji technicznych w formie nietekstowej. Analogicznie jak w przypadku gier komputerowych dyrektywa reguluje zakres nieproporcjonalnego obciążenia, który wskazuje, że organ sektora publicznego powinien oceniać  za każdym razem, które z wymogów dostępności nie mogły zostać spełnione. Natomiast w stosownych przypadkach, wykazać dostępne alternatywy. Należałoby w takim wypadku rozważyć warunkowość obowiązku dostępności do niektórych specyfikacji ze względu na ich charakter i poziom złożoności. Zgodnie z zapisem motywu 22 dyrektywy, który wskazuje, że wyłączania powinny zostać ponownie przeanalizowane w świetle przyszłego rozwoju technologicznego.

Wyłączenie archiwalnych stron internetowych

Zgonie z motywem 32 dyrektywy wyłączone z obowiązku zapewnienia dostępności cyfrowej są archiwizowane treści stron internetowych lub aplikacji mobilnych, jeżeli nie są już aktualizowane ani edytowane i jeżeli nie są one potrzebne celem prowadzenia procedur administracyjnych np. konserwacji o charakterze czysto technicznym.

14 dniowym obowiązek  dostosowania cyfrowego transmisji na żywo

Niektóre podmioty publiczne zobowiązane są do publikowania na swoich stronach relacji na żywo np. z posiedzeń rad miejskich i takie opracowania są dostępne na ich stronach internetowych. Dlatego pomimo wprowadzenia wyłączenia dla transmisji na żywo, ustawodawca wprowadził obowiązek zapewnienia dostępności dla osób niepełnosprawnych w ciągu 14 dni od momentu udostepnienia transmisji.

Wprowadzenie definicji aplikacji internetowej

Przez aplikację internetową ustawodawca rozumie „stronę internetową lub element strony internetowej służące do interakcji ze zidentyfikowanym użytkownikiem, za pośrednictwem dedykowanego oprogramowania, w celu prezentowania informacji będących wynikiem działania tego użytkownika.” Wskazana definicja może być myląca, ponieważ co zasady strona internetowa ma charakter głównie informacyjny natomiast aplikacja internetowa posiada charakter interaktywny. Oba narzędzia tj. stronę internetową i aplikację można otworzyć w przeglądarce internetowej. Odróżnia ich od siebie kryterium użyteczności, przeznaczenie dla jakiego zostały stworzone i technologia. Należy zwrócić w kontekście tej definicji na aspekt technologii asystujących osobom z niepełnosprawnościami i analizować je w związku z standardami dostępności opracowane przez WCAG 2.1.

Język deklaracji dostępności

Język deklaracji dostępności powinien być tożsamy z stroną lub aplikacją. Powinien również uwzględnić swoich adresatów, czyli deklaracja za każdym razem powinna odpowiadać na pytanie: do kogo jest kierowana?.

Rozszerzenie katalogu podmiotów

Deklaracja dostępności powinna zawierać dane kontaktowe konkretnej osoby odpowiedzialnej za opracowaną deklarację dostępności przez urząd lub instytucję. Z uwagi na zakres przygotowania deklaracji za jej właściwe przygotowanie odpowiedzialne są często różne osoby lub jednostki organizacyjne w administracji publicznej. Wprowadzenie możliwości kontaktu z większą ilością osób odpowiedzialnych za to narzędzie jest w pełni uzasadnione i może być pomocne dla różnego kręgu odbiorców.

Jakie zmiany można zaproponować w nowelizacji?

Ważnym problemem w zapewnieniu dostępności cyfrowej jest stosowanie przez niektóre instytucje publiczne tzw. mechanizmu captcha, który jest jedną z form ochrony treści ze stron internetowych przed zautomatyzowanymi robotami. Stosowanie tej formy ochrony uniemożliwia korzystanie z tych stron przez osoby posiadające niepełnosprawność wzroku lub osoby niewidome.

Jaki jest stan dostępności w polskich urzędach?

Niejasności pojawiające się w wersji pierwotnej ustawy nastręczały dużo trudności interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów zapewniających dostępność cyfrową w urzędach i innych instytucjach publicznych. Potwierdził to cząstkowy raport badający m.in. strony internetowe podmiotów publicznych pod kątem zgodności ze standardem WCAG 2.1. Raport został przygotowany przez Departament Społeczeństwa Informacyjnego w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów pn. „Stan dostępności cyfrowej stron internetowych podmiotów publicznych w 2020 r.”. Podaje on, że większość polskich urzędów jest niedostępnych cyfrowo. O cząstkowych wynikach raportu pisze serwis samorządowy pod następującym linkiem:

Raport GovTech: Bardzo słaba dostępność cyfrowa polskich urzędów | Serwis Samorządowy PAP

Jak samodzielnie zbadać dostępność cyfrową strony internetowej? – Dostępność cyfrowa – Portal Gov.pl (www.gov.pl)

Artykuł wskazuje na najczęściej pojawiające się błędy w przystosowaniu stron internetowych do standardów dostępności cyfrowej. Odnosząc się bezpośrednio do czterech kryteriów zasad tj. postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i rzetelność. Motyw 37 dyrektywy określa zasady tj.:

– postrzegalność, która oznacza, że informacje i elementy interfejsu użytkownika muszą być przedstawiane użytkownikom w sposób, w który potrafią oni dostrzec;

-funkcjonalność , która oznacza, że elementy interfejsu użytkownika i nawigacja muszą być funkcjonalne;

– zrozumiałość, która oznacza, że informacje i obsługa interfejsu użytkownika muszą być zrozumiałe;

-integralność, która oznacza, że treści muszą być wystarczająco integralne, by mogły być skutecznie interpretowane przez różnego rodzaju aplikacje klienckie, w tym technologie wspomagające.

Te zasady dostępności przekładają się na możliwe do testowania kryteria powodzenia, takie jak te leżące u podstaw normy europejskiej EN 301 549 V1.1.2 „Wymagania dostępności dotyczące publicznych dostaw produktów i usług ICT w Europe”.

Jakie są najczęściej pojawiające błędy stosowania przepisów o dostępności cyfrowej?

Do najczęściej pojawiających się błędów można zaliczyć niezgodność formy i treści deklaracji dostępności z warunkami technicznymi, brak wymaganego bloku treści, pojedynczej treści, wymaganych identyfikatorów, czy niepoprawny format zapisu daty.

Jakie są wnioski z raportu?

Opracowanie może być przydatne dla dalszych inicjatyw strażniczych dla tej formy dostępności przez organizacje pozarządowe. Do ciekawych działań mogą zachęcić projekty realizowane przez Fundację Widzialni, która na bieżąco monitoruje dostępność działań administracji w przestrzeni Internetu. Co ciekawe, organizacja w działania strażnicze zaangażowała użytkowników sieci. W ramach prowadzonego projektu Widzialni Watchdog (ang. pies stróżujący) promują całą kulturę dobrych praktyk z zakresu kontroli obywatelskiej. Zbudowany został specjalny formularz, w którym można zgłosić stronę do badania. Więcej o inicjatywie można przeczytać pod linkiem:

Widzialni Watchdog – Fundacja Widzialni

Jakie materiały mogą być pomocne do monitorowania  dostępności cyfrowej?

W ramach corocznego konkursu organizowanego przez Komisję Europejską  pn. „Access City Award 2020: przykłady najlepszych praktyk w zakresie poprawy dostępności miast Unii Europejskiej”  nagrodzona została w 2020 roku Warszawa, wyróżnienie specjalne,  za wysiłki w dziedzinie przystosowań dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych.

Publikację, w której wskazano najważniejsze rozwiązania można pobrać pod linkiem:

Katalog publikacji – Zatrudnienie, sprawy społeczne i włączenie społeczne – Komisja Europejska (europa.eu)

Przygotowując monitoring lub poszukując materiałów pozwalających zadbać dostępność można korzystać z materiałów i standardów dostępności cyfrowej opracowanych przez Miasto Stołeczne Warszawy. Standardy te zostały opracowane wzorcowo i stanowią pełne kompendium wiedzy.

Standard dostępności cyfrowej dla Miasta Stołecznego Warszawy dostępny jest pod linkiem:

Standard dostępności cyfrowej Urzędu m.st. Warszawy

Innym dokumenty, które mogą okazać się przydatne przy badaniu dostępności cyfrowej:

Ekspertyza-dostępności.pdf (euroregion-beskidy.pl)

Jak samodzielnie zbadać dostępność cyfrową strony internetowej? – Dostępność cyfrowa – Portal Gov.pl (www.gov.pl)

Dodaj komentarz